Sta op om 04:30. Doe 100 push-ups. Geen excuses. Stay hard. Welkom in de wereld van David Goggins, Jocko Willink en de honderden TikTok-imitators die je vertellen dat alles draait om wilskracht.
Dat klinkt leuk, en het is ook leuk dat het mensen motiveert om harder te gaan werken. Toch is het schadelijk. Om te beginnen door een klassiek gevalletje survivorship bias. Wat is er gebeurd met de tienduizenden mannen die dit ook hebben geprobeerd, maar die we niet kennen? Voor elke Goggins zijn er duizend kerels die hun knieën hebben gesloopt bij een ultramarathon-poging.
Daarnaast is het een leugenachtig verhaal. Wilskracht en doorzettingsvermogen zijn niet hetzelfde als discipline, en op de lange termijn vooral een veel duurder mechanisme.
Onderzoek laat zien dat het geloof in onbeperkte wilskracht je gedrag inderdaad helpt, maar dat zegt vooral iets over de placebo-kracht van overtuiging, niet over wilskracht als trainbare spier. En recentere replicatiepogingen krijgen dit effect niet eens betrouwbaar terug.
Wat werkt dan wel? Waarom lukt het figuren als Goggins om zoveel meer uit zichzelf te halen dan andere mensen? Is dat toeval?
Nee. Dat beweer ik niet. Goggins doet zeker weten iets goed, en heeft hele indrukwekkende prestaties geleverd. Het probleem is alleen dat hij zelf niet goed lijkt te kunnen overbrengen wat dat is. Het is niet zijn ijzeren wilskracht en zijn doorzettingsvermogen, maar de manier waarop hij zijn omgeving naar zijn hand heeft gezet. Een wekker om 3:00, een vaste hardlooproutine, een vaste maaltijd, vaste rituelen. Hij verkoopt het als wilskracht, maar leeft eigenlijk op de automatische piloot.
Discipline wordt namelijk niet gevormd door heroïsch zelfbedwang, maar door automatisch gedrag op basis van gewoonten. Dit is waar James Clear het in zijn boek Atomic Habits ook over heeft. Dit is niet zijn magische ontdekking, al heeft hij het idee wel populair gemaakt. Het concept wordt wetenschappelijk degelijk ondersteund, zoals in deze studies of in deze meta-studie. Ik citeer: people who are high on self-control are probably good at automatizing behavior.
Het “trainen” van wilskracht is echt ontzettend zonde van je tijd. Het gaat je op de lange termijn absoluut niets opleveren en je zult jezelf er alleen maar mee teleurstellen: Waarom lukt het anderen wel, en jou niet? Steek die tijd in plaats daarvan in het creëren van een goede omgeving. Als je niet wil snacken, koop dan geen snacks. Als je je dag wil starten met sporten, zorg dan de avond ervoor dat je sportkleren klaar liggen bij de deur.
Zoals altijd is er wel een belangrijke nuance: Je hebt gelukkig wel iets aan die “getrainde” wilskracht. Het kweken van een nieuwe gewoonte kost namelijk gemiddeld zo’n 66 dagen. Daar kan Goggins toch wel een beetje bij helpen.
